Bio art nədir?

Bio Art çağdaş incəsənətdə biologiya və sənətin kəsişməsindən doğan yenilikçi bir istiqamət kimi son illərdə böyük maraq qazanıb. Bu sahə canlı toxumalardan, bakteriyalardan, mikroorqanizmlərdən, hətta birbaşa insan bədənindən yaradıcı material kimi istifadə etməklə ənənəvi təsviri sənət anlayışının sərhədlərini genişləndirir.

Globalart.az bildirir ki, “Bio Art” termini yunan dilindəki “bios” – həyat sözündən qaynaqlansa da, bu istiqamətin formalaşması 2000-ci illərdə texnologiyanın və biotexnologiyanın inkişafı ilə daha da sürətlənib. Salvador Dalinin biologiyaya olan marağı səbəbilə bu sahənin erkən ilhamverici fiqurlarından biri kimi göstərilməsi də Bio Art-ın sənət tarixindəki konseptual yerini maraqlı edir.

Sənətin bu növündə yaradıcı proses əksər hallarda laboratoriya mühitində, elmi cihazların, doku kultivasiya üsullarının, genetik modifikasiya texnikalarının tətbiqi ilə həyata keçirilir. Bio Art həm elmə yeni perspektivlər gətirir, həm də həyatın özünü sənətin mərkəzinə çəkərək “yaradıcı obyekt” anlayışını tamamilə yenidən müəyyənləşdirir.

Bioartistlər bitkilər, böcəklər, göbələklər, bakteriyalar, genomlar, DNT strukturları, hibrid toxumalar və müxtəlif orqanik elementlər üzərində çalışaraq yaşayan estetik obyektlər yaratmağa cəhd edirlər. Bu da Bio Art-ı həm sənət, həm biologiya, həm də fəlsəfi və etik sualların toqquşduğu çoxqatlı bir platformaya çevirir. Sahənin nəzəri əsaslarından biri 2008-ci ildə Pier Luigi Capucci tərəfindən hazırlanmış təsnifatdır.

O, Bio Art-ın bioloji və qeyri-bioloji materialları birləşdirən müxtəlif formalarını bir çərçivəyə salaraq bu sahənin genişliyini və çoxşaxəli strukturunu müəyyənləşdirib. Bio Art daxilində əsas yönümlərdən biri biotexnoloji sənətdir; burada genetik olaraq dəyişdirilmiş və ya dəyişdirilməmiş orqanizmlərin, doku kulturasının və biotexnoloji proseslərin birbaşa sənət əsərinə çevrilməsi baş verir.

Digər istiqamət isə transgenik sənətdir; bu sahədə sənətçi genetik modifikasiya vasitəsilə yeni canlı formaları yaradaraq onları sənətin daxilinə gətirir. Dünyada Bio Art deyildikdə ilk ağla gələn adlar arasında Eduardo Kac var – onun “GFP Bunny” layihəsi transgenik sənətin ən provokativ nümunələrindən sayılır.

Fransız sənətçisi Orlan bədən modifikasiyası və biotexnoloji müdaxilələrə əsaslanan konseptual işləri ilə tanınır. Stelarc insan bədəninin texnologiya ilə genişləndirilməsi ideyasını performativ şəkildə araşdırır; George Gessert bitki hibridləşdirməsini estetik bir vasitəyə çevirir; Marta de Menezes biologiya və sənət arasında sərhədləri araşdıran eksperimental layihələri ilə seçilir.

Bu sahədə çalışan tanınmış türk sənətçisi Selin Balcı isə Petri qablarında yaşayan mikroorqanizmlərlə yaratdığı əsərləri “yaşayan studiya” kimi təsvir edir. Gələcəkdə biotexnologiyanın daha da inkişaf edəcəyi gözlənildiyi üçün Bio Art-ın da yeni sənətçilər və yeni texnikalarla daha çox zənginləşəcəyi düşünülür.

Müasir elmin təklif etdiyi imkanlar bədən, genetika, evrim, etika, sosial elmlər və tibbin sənətlə bağlarını daha da gücləndirir və Bio Art-ı gələcəyin ən dinamik və müzakirə olunan sahələrindən birinə çevirir.

Globalart.az