Şahmatın dahisi Bobbi Fişer

Robert “Bobbi” Ceyms Fişer (ing. Robert James “Bobby” Fischer) 9 mart 1943-cü ildə ABŞ-ın Çikaqo şəhərində anadan olmuş, 17 yanvar 2008-ci ildə isə Reykyavikdə vəfat etmişdir. O, 1972–1975-ci illərdə şahmat üzrə 11-ci dünya çempionu olmuşdur və ABŞ tarixində tək dünya çempionu olaraq xatırlanır.

Fişer yəhudi köklü ailədə dünyaya gəlmişdir. Atası Almaniyadan, anası isə İsveçrədən idi. Atası Hans-Herhardt Fişer, siyasi baxışları səbəbindən ABŞ-da təqib olunmuş və İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Almaniyaya qayıtmalı olmuşdur. Robertin uşaqlığı anasının tərbiyəsi altında keçmiş və 6 yaşında bacısı Coan tərəfindən şahmat öyrədilmişdir. O, 13 yaşında ABŞ çempionu, 15 yaşında isə Boris Spasskinin rekordunu qıraraq şahmat tarixində ən gənc qrossmeyster olmuşdur.

Fişer 1960-cı illərin ortalarından dünyanın ən güclü şahmatçılarından biri hesab olunurdu. ABŞ çempionluğunu qazandıqdan sonra beynəlxalq turnirlərdə böyük uğurlar əldə etmiş, Leypsiqdə keçirilən olimpiadalarda və digər turnirlərdə üstün nəticələr göstərmişdir. 1972-ci ildə Reykyavikdə Boris Spasskini məğlub edərək dünya çempionu unvanını qazanmış və Soyuq Müharibə dövründə Sovetlərin şahmat sahəsindəki hakimiyyətinə son qoymuşdur.

Fişer həm də “Fişerin təsadüfi şahmatı” (ing. Chess960) adlı yeni bir şahmat növünü yaratmışdır. Bu oyun standart şahmat lövhəsi ilə oynanır, lakin fiqurlar təsadüfi şəkildə yerləşdirilir. Məqsəd əvvəlcədən əzbərlənmiş açılışların oyunçulara üstünlük verməsini aradan qaldırmaqdır.

Fişer təkcə şahmatda deyil, həm də qalmaqalları ilə tanınmışdır. O, turnirlər zamanı çox vaxt öz rahatlığı üçün xüsusi tələblər qoyur, bəzən gecikirdi və iştirak etməyəcəyi oyunlardan imtina edirdi.

1992-ci ildə ABŞ-nin Yuqoslaviya embarqosunu pozaraq keçirdiyi şahmat turnirində iştirak etmiş və 3.35 milyon dollar qazanmışdır. Bu səbəbdən ABŞ tərəfindən hüquqi təqib olunmuş, uzun illər qanun qaçağı kimi yaşamaq məcburiyyətində qalmışdır. 2004-cü ildə Yaponiyada qanunsuz sərhəd keçmə cəhdi zamanı həbs olunmuş, 8 ay saxlandıqdan sonra İslandiyaya deportasiya edilmiş və burada vətəndaşlıq almışdır.

Fişer 11 sentyabr terror aktları barədə etdiyi sərt anti-Amerika çıxışları ilə də diqqət çəkmişdir. Özünün yəhudi köklərinə baxmayaraq, ABŞ və İsrail siyasətini sərt tənqid etmişdir.

İslandiyada həyatını davam etdirən Fişer 2007-ci ildə böyrək çatışmazlığı səbəbindən xəstəxanaya yerləşdirilmiş, lakin əməliyyatı qəbul etməyərək 17 yanvar 2008-ci ildə vəfat etmişdir. Onun dəfn mərasimi sadə keçirilib, yalnız yaxın dostları və həyat yoldaşı Miyoko Vatai iştirak etmişdir. 2011-ci ildə Reykyavik məhkəməsi Miyoko Vataini Fişerin rəsmi varisi elan etmişdir.

Fischerin şahmatdakı nailiyyətləri və yaradıcılığı onu təkcə ABŞ-da deyil, bütün dünyada əfsanəvi şəxsiyyət etmişdir. O, şahmatın inkişafına böyük töhfələr vermiş, oyunların pul mükafatlarını artırmış və “şahmatı idman kimi hörmətli” etmək üçün çalışmışdır. Fişerin həyatı və oyunları bir çox sənədli film və biyoqrafik layihələrə mövzu olmuşdur.